Zasadą wynikająca wprost z kodeksu spółek handlowych (dalej jako „k.s.h.”) jest rozwiązanie spółki jawnej po przeprowadzeniu likwidacji. Zasada ta doznaje jednak wyjątku na podstawie art. 67§1 k.s.h., który przewiduje możliwość odstąpienia od likwidacji spółki, jeżeli wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności spółki. Jakie korzyści płyną z takiego rozwiązania? Przede wszystkim mniej obowiązków związanych z rozwiązaniem i zakończeniem działalności spółki. Przy zaniechaniu likwidacji następuje redukcja obowiązków rejestrowych (np. złożenie wniosku o otwarcie likwidacji spółki) oraz sprawozdawczych (np. sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji). Znacznie bardziej elastyczne są również zasady podziału majątku spółki pomiędzy wspólników. Przy likwidacji spółki konieczne jest bowiem ściągnięcie wierzytelności spółki oraz upłynnienie majątku spółki. Po dokonaniu tych czynności oraz wypełnieniu zobowiązań, pozostały majątek dzieli się pomiędzy wspólników. Przy pominięciu likwidacji, w zależności od woli wspólników, możliwy jest natomiast podział majątku spółki w naturze bez konieczności jego upłynnienia. Tym samym wierzytelności spółki mogą również stanowić majątek, który zostanie podzielony pomiędzy wspólników.

Jak w praktyce odbywa się rozwiązanie spółki bez dokonywania likwidacji? Najczęściej następuje to na podstawie zgodnej uchwały wszystkich wspólników, w której wspólnicy dokonują podziału pozostałego majątku spółki oraz ewentualnie określają zasady spłaty zobowiązań spółki, które nie zostały wypełnione na dzień podjęcia uchwały. Szczegółowe rozwiązania w zakresie podziału majątku spółki mogą np. polegać na podziale całego pozostałego majątku spółki lub przyznaniu przedsiębiorstwa spółki jednemu ze wspólników z obowiązkiem spłaty pozostałych. Jeżeli wspólnicy dokonują podziału majątku spółki w naturze (np. w postaci nieruchomości, przedsiębiorstwa lub wierzytelności spółki) należy również pamiętać o zawarciu odpowiednich umów rozporządzających, których przedmiotem będą składniki majątku spółki podlegające podziałowi pomiędzy wspólników. Do umów tych znajdują zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego dotyczące formy czynności prawnych – jeżeli więc np. przedmiotem umowy ma być nieruchomość spółki, to konieczne jest zachowanie formy aktu notarialnego przy takiej umowie.

Nie sposób zadać sobie również pytania o losy zobowiązań spółki. Modelowym rozwiązaniem jest, podobnie jak przy likwidacji, wypełnienie i spłata tych zobowiązań przed podjęciem uchwały o rozwiązaniu spółki i podziale jej majątku. Może się jednak zdarzyć, że nie wszystkie zobowiązania zostaną spłacone, np. z uwagi na to, że zobowiązania te mają charakter sporny. Wspólnicy w uchwale o rozwiązaniu spółki mogą pomiędzy sobą określić zasady spłaty tych zobowiązań wskazując np., że za zobowiązania te odpowiedzialny będzie tylko jeden lub wybrani wspólnicy. Co ważne i warte podkreślenia, takie postanowienia nie mogą jednak prowadzić do osłabienia pozycji wierzycieli spółki, a co za tym idzie nie znajdą do nich zastosowania (co potwierdził Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z 29 czerwca 2011 r., sygn. IV CSK 473/10 oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 13 stycznia 2010 r., sygn. I ACA 978/09). Uzgodnienia wspólników w przedmiocie zobowiązań spółki wywierać więc będą skutek jedynie pomiędzy nimi samymi, natomiast w stosunku do wierzycieli każdy ze wspólników odpowiadać będzie osobiście całym swoim majątkiem bez ograniczenia zgodnie z art. 22§2 k.s.h. Zasady odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki jawnej znajdą również zastosowanie po wykreśleniu spółki z rejestru.

Niezależnie od powyższego należy pamiętać, że podjęcie uchwały przez wspólników oraz podział jej majątku nie kończy procesu rozwiązania spółki. Po dokonaniu tych czynności konieczne jest również złożenie wniosku o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Z chwilą wykreślenia z rejestru ustaje byt prawny spółki.

Tytułem uzupełnienia należy dodać, że rozwiązanie spółki bez przeprowadzenia likwidacji możliwe jest również w przypadku spółki partnerskiej oraz spółki komandytowej.

Jeżeli zatem istnieje konsensus pomiędzy wspólnikami co do sposobu zakończenia działalności spółki, najkorzystniejszym rozwiązaniem będzie jej rozwiązanie bez dokonywania likwidacji, co pozwoli wspólnikom zamknąć działalność spółki w szybszy i tańszy sposób.

Autor  Michał Klimowicz