Z dniem 1 stycznia 2016 roku weszło w życie nowe prawo restrukturyzacyjne - ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, Dz.U.2015.978 - zwane dalej jako „Prawo restrukturyzacyjne”. Nowa ustawa daje przedsiębiorcom możliwość skorzystania z szerokiej gamy procedur i instrumentów prawnych mających ułatwić wyjście z tarapatów finansowych. Celem i założeniem ustawodawcy jest szybka i efektywna restrukturyzacja prowadzonego przez dłużnika biznesu oraz zapobieżenie jego likwidacji.

Zachowanie przedsiębiorstwa dłużnika w wielu przypadkach jest znacznie korzystniejsze dla wierzycieli niż jego likwidacja, oznacza również zachowanie miejsc pracy oraz, co do zasady, możliwość nieprzerwanego realizowania kontraktów, a więc ma bez wątpienia pozytywne znaczenie społeczne i gospodarcze.

Cztery nowe procedury restrukturyzacyjne.

Prawo restrukturyzacyjne wprowadza cztery nowe tryby postępowania restrukturyzacyjnego (wyliczone poniżej). Co istotne, przedsiębiorcy będą mogli korzystać z procedur restrukturyzacyjnych nie tylko gdy w rozumieniu przepisów staną się dłużnikiem niewypłacalnym lecz także gdy ich firma zagrożona jest niewypłacalnością. Przez stan zagrożenia niewypłacalnością należy rozumieć okoliczność gdy sytuacja ekonomiczna firmy wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalna, lecz niewypłacalna jeszcze nie jest.

1) Postępowanie o zatwierdzenie układu

Postępowanie o zatwierdzenie układu umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu. Postępowanie to może być prowadzone jeżeli suma spornych wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Takie rozwiązanie sprzyja przede wszystkim odformalizowaniu i szybkości procedury restrukturyzacyjnej, a także umożliwia zachowanie jej przez długi okres w poufności. Dopiero po zebraniu odpowiedniej większości głosów wierzycieli (na piśmie, przedstawiając wierzycielom karty do głosowania), układ jest weryfikowany i zatwierdzany przez sąd w toku postępowania o zatwierdzenie układu. Sąd wydaje postanowienie w tej sprawie w instrukcyjnym terminie dwóch tygodni, a od dnia jego wydania przedsiębiorca (dłużnik) otrzymuje ochronę przed egzekucją dotycząca wierzytelności objętych z mocy prawa układem. W praktyce procedura ta może mieć zastosowanie w przypadku przedsiębiorców posiadających nieliczną grupę wierzycieli lub wierzycieli zdolnych do dogadania się z dłużnikiem odnośnie warunków restrukturyzacji bez udziału sądu.

2) Przyspieszone postępowanie układowe

Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia przedsiębiorcy zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności, co odbywa się w uproszczonym trybie. Podobnie jak w przypadku postępowania o zatwierdzeniu układu, postępowanie może być prowadzonej jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Istotne różnice pomiędzy tym trybem a postępowaniem o zatwierdzenie układu to zbieranie głosów, które odbywa się w trakcie zwołanego przez sąd zgromadzenia wierzycieli oraz uzyskanie, wraz z otwarciem przez sąd przyspieszonego postępowania układowego, natychmiastowej ochrony przedsiębiorcy przed postępowaniami egzekucyjnymi wszczynanymi przez wierzycieli, których wierzytelność objęto układem. Dodatkowo należy wskazać na uproszczony tryb sporządzania spisu wierzytelności oraz wierzytelności spornych – nadzorca sądowy ma na to 2 tygodnie, a wierzyciele w zamian sprzeciwu będą mogli zgłaszać zastrzeżenia, których wniesienie oznacza uznanie wierzytelności danego wierzyciela za sporną. Jeżeli ilość zgłoszonych zastrzeżeń spowoduje przekroczenie sumy 15% sumy wierzytelności uprawnionych do głosowania, postepowanie będzie się toczyć w trybie postepowania układowego opisanego w dalszej kolejności. 

3) Postępowanie układowe

Postępowanie układowe umożliwia przedsiębiorcy zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności i może być prowadzone wyłącznie jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Procedura sporządzania i zatwierdzania spisu wierzytelności jest dłuższa i bardziej sformalizowana niż w przypadku przyspieszonego postępowania układowego. Wynika to w głównej mierze z konieczności rozpoznania sprzeciwów wnoszonych do listy wierzytelności sporządzanej przez nadzorcę. Prawo restrukturyzacyjne wprowadza możliwość wyboru nadzorcy sądowego wskazanego przez dłużnika przy poparciu wierzycieli mających łącznie co najmniej 30% ogólnej sumy wierzytelności. To nowe narzędzie pozwala wierzycielom aktywniej oddziaływać na proces restrukturyzacji. Podobna reguła funkcjonuje w przypadku wyboru nadzorcy w przyspieszonym postępowaniu układowym oraz przy wyborze zarządcy w  postępowaniu sanacyjnym. Postępowanie układowe w swojej konstrukcji jest najbardziej zbliżone do postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu w kształcie sprzed opisywanej nowelizacji.

4) Postępowanie sanacyjne

Postępowanie sanacyjne umożliwia przedsiębiorcy przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Jest to jedyne z postępowań restrukturyzacyjnych, w którym zasadą jest utrata zarządu własnego nad przedsiębiorstwem i oddanie jej w ręce wybranego przez sąd zarządcy. Jedynie w wyjątkowych przypadkach sąd będzie mógł powierzyć dłużnikowi zarząd własny (w ograniczonym zakresie) gdy postepowanie będzie wymagać osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów i jednocześnie dadzą oni rękojmię należytego sprawowania zarządu.

Zarządca będzie posiadać daleko idące uprawnienia m. in. odstąpienia od umów wzajemnych, których stroną jest dłużnik, sprzedaży wybranych składników przedsiębiorstwa lub dokonania zwolnień pracowników. Postepowanie sanacyjne będzie więc stosowane w przypadku przedsiębiorstw wymagających gruntownej i daleko idącej restrukturyzacji oraz całkowitej ochrony przed wierzycielami, także tymi których wierzytelności nie są z mocy prawa objęte układem.

Założeniem ustawodawcy jest aby przedsiębiorca, w stosunku do którego otwarto postępowanie sanacyjne, dostał nową szansę i po gruntownej restrukturyzacji mógł wrócić na rynek, niemniej dopiero praktyka jego stosowania oceni skuteczność nowego postępowania.  

Pierwszeństwo restrukturyzacji nad upadłością.

Znowelizowane z nowym rokiem przepisy rozstrzygają także kwestie kolizji procedur zmierzających do restrukturyzacji oraz upadłości przedsiębiorcy. Ustawodawca uznał, że nie można ogłosić upadłości przedsiębiorcy w okresie od otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego do jego zakończenia lub prawomocnego umorzenia.

W przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i wniosku restrukturyzacyjnego, w pierwszej kolejności rozpoznawany będzie wniosek restrukturyzacyjny. Sąd upadłościowy wstrzyma rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego, chyba ze takie działanie sprzeciwiałoby się interesowi ogółu wierzycieli.

Przepisy przejściowe.

Prawo restrukturyzacyjne obowiązuje od 1 stycznia 2016 roku jednak w sprawach, w których przed tym dniem wpłynął do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości lub wpłynął wniosek o zmianę układu lub jego uchylenie, a nie wydano jeszcze postanowienia w tym przedmiocie, stosowane będą przepisy dotychczasowe.    

Autor: Tomasz Pieczyk