Wprowadzone rozwiązania doczekały się już pierwszych wykładni Sądu Najwyższego. Tej właśnie problematyki, w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, dotyczy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r. II CSK 555/15. Na kanwie tego orzeczenia warto przyjrzeć się istocie wprowadzonych zmian na gruncie spółki z o.o.

Katalog przyczyn rozwiązania spółki z o.o. zawiera art. 270 Ksh. Rozwiązanie spółki powodują: 1) przyczyny przewidziane w umowie spółki; 2) uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę, 3) w przypadku spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy, również uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki opatrzona przez wszystkich wspólników bezpiecznym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, 4) ogłoszenie upadłości spółki, 5) inne przyczyny przewidziane prawem.

Poza wyżej wymienionymi przyczynami, o rozwiązaniu spółki może również orzec sąd działając z urzędu lub na wniosek. W pierwszym przypadku, zgodnie z art. 21 Ksh, sąd może orzec o rozwiązaniu spółki sp. z o.o. w przypadku gdy: 1) nie zawarto umowy spółki, 2) określony w umowie albo statucie przedmiot działalności spółki jest sprzeczny z prawem, 3) umowa albo statut spółki nie zawiera postanowień dotyczących firmy, przedmiotu działalności spółki, kapitału zakładowego lub wkładów, 4) wszystkie osoby zawierające umowę spółki albo podpisujące statut nie miały zdolności do czynności prawnych w chwili ich dokonywania. Z kolei działając w trybie wnioskowym, zgodnie z art. 271 Ksh, sąd może orzec o rozwiązaniu spółki (i) na żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki lub (ii) na żądanie oznaczonego w odrębnej ustawie organu państwowego, jeżeli działalność spółki naruszająca prawo zagraża interesowi publicznemu.

Przyczyn rozwiązania spółki sp. z o.o. nie można utożsamiać z jej rozwiązaniem. Zaistnienie przyczyny rozwiązania spółki sp. z o.o. oznacza jedynie zainicjowania procesu likwidacji, którego celem jest zakończenie bieżących interesów, ściągnięcie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku (art. 282 § 1 zd. 1 Ksh). Samo rozwiązanie następuje bowiem dopiero po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki sp. z o.o. z rejestru (art. 272 Ksh).

Wśród wskazanych powyższej przyczyn rozwiązania spółki z o.o. na szczególną uwagę zasługuje przypadek wskazany w art. 270 pkt 3 Ksh, tj. kiedy przyczynę rozwiązania spółki stanowi ogłoszenie upadłości.

Ogłoszenie upadłości stanowi zatem jedną z przyczyn rozwiązania spółki z o.o. i co do zasady prowadzi do jej rozwiązania i wykreślenia z rejestru (art. 270 pkt 3, art. 289 § 1 Ksh). Jednakże znowelizowany art. 289 § 2 Ksh wprowadza od tej zasady daleko idące odstępstwa, z dotychczasowej zasady czyniąc w istocie wyjątek. Przepis ten stanowi bowiem, iż spółka z o.o. nie ulega rozwiązaniu (i) w przypadku gdy postępowanie upadłościowe zostało zakończone w wyniku zaspokojenia wszystkich wierzycieli w całości lub (ii) w przypadku zatwierdzenia układu albo (iii) gdy postępowanie upadłościowe zostało uchylone lub też (iv) gdy postępowanie upadłościowe zostało umorzone.

Powyższe pozwala stwierdzić, iż w stanie prawnym po nowelizacji, jak zauważa SN ww. przywołanym orzeczeniu, przyczyna rozwiązania spółki, o której mowa w art. 270 pkt 3 Ksh (ogłoszenie upadłości) zawęża się tylko do przypadku, w którym sąd stwierdza zakończenie postępowania upadłościowego po wykonaniu ostatecznego planu podziału (zlikwidowaniu całego majątku upadłego) mimo, iż wierzyciele nie zostali w pełni zaspokojeni (art. 368 ust. 1 w zw. z  ust. 2 (a contrario) Pr.up.). Dotyczy to zatem sytuacji, gdy cały majątek upadłego został likwidowany niezależnie od stopnia zaspokojenia wierzycieli. W sytuacji zaś, gdy w toku postępowania upadłościowego wszyscy wierzyciele zostali zaspokojeni, sąd również wydaj postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, co jednak, na mocy wyjątku przewidzianego w art. 289 § 2 Ksh, nie stanowi podstawy do rozwiązania spółki z o.o. i wykreślenia jej z rejestru. Jak czytamy w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy „Prawo restrukturyzacyjne”: „W sytuacji takiej rozwiązanie spółki nie jest potrzebne, gdyż postępowanie upadłościowe doprowadziło do usunięcia jej niewypłacalności. Pozostały majątek, w zależności od decyzji udziałowców, może służyć kontynuacji działalności spółki albo zostać podzielony między wspólników w ramach likwidacji zgodnie z przepisami k.s.h. Zasadna więc jest zmiana wyjątków określonych w art. 289 § 2 i art. 477 § 2 k.s.h., w których nie dochodzi do rozwiązania spółki, mimo ogłoszenia upadłości.”

Drugi z wyjątków przewidzianych w art. 289 § 2 Ksh odnosi się do możliwości zawarcia układu w postępowaniu upadłościowym (art. 266a ust. 1 Pr.up.). W konsekwencji zatwierdzenia układu, sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego a spółka z o.o. nie ulega rozwiązaniu (art. 266d, art. 266f w zw. z art. 164 ust. 1 Pr.up.). Spółka odzyskuje też prawo zarządzania swoim majątkiem i rozporządzania jego składnikami (art. 266d zd. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 Pr.upad.).  W tym przypadku ustawodawca również zatem uznał, iż nie ma uzasadnienia do unicestwiania bytu prawnego spółki. Warto utrzymać byt prawny spółki z o.o. skoro zachowany zostaje jej substrat majątkowy, którym spółka może uczestniczyć w obrocie gospodarczym. Logiczną konsekwencją jest bowiem utrzymanie bytu prawnego spółki i kontynuowanie przez nią działalności chociażby w celu wykonania układu.

Zgodnie z art. 289 § 2 Ksh, spółka z o.o. nie ulega rozwiązaniu również w przypadku uchylenia postępowania upadłościowego. Uchylenie postępowania upadłościowego następuje w sytuacji gdy upadłość została ogłoszona, jednak w wyniku kontroli instancyjna okaże się, że postępowanie było prowadzone pomimo braku do tego podstaw. Postępowanie upadłościowe podlega zatem uchyleniu w razie:

1) prawomocnego odrzucenia albo oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 371 ust. 1 Pr.up.), co może zaistnieć w sytuacji, gdy:

a) sąd drugiej instancji orzeknie o zmianie postanowienia sądu pierwszej instancji i oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 229 Pr.up. w zw. z art. 386 § 1 Kpc);

b) sąd drugiej instancji, wobec stwierdzenia, iż wniosek o ogłoszenie upadłości ulega odrzuceniu, wyda postanowienie o uchyleniu postanowienia sądu pierwszej instancji i odrzuceniu wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 229 Pr.up. w zw. z art. 386 § 3 Kpc).

2) gdy po uchyleniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania (art. 229 Pr.up. w zw. z 386 § 2 lub § 4 Kpc), wydane zostanie postanowienie o zatwierdzeniu układu albo postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego; w konsekwencji w takiej sytuacji również postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości podlega umorzeniu (art. 371 ust. 2 w zw. z art. 54 ust. 4 Pr.up.).

W końcu, pomimo ogłoszenia upadłości, spółka nie ulega również rozwiązaniu, w sytuacji gdy, sąd umorzy postępowanie upadłościowe. Zgodnie z art. 361 Pr.up. następuje to w przypadku, jeżeli:

1) majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania;

2) wierzyciele zobowiązani uchwałą zgromadzenia wierzycieli albo postanowieniem sędziego-komisarza nie złożyli w wyznaczonym terminie zaliczki na koszty postępowania, a brak jest płynnych funduszów na te koszty;

3) wszyscy wierzyciele, którzy zgłosili swoje wierzytelności, żądają umorzenia postępowania.

W takich przypadkach, ustawodawca do oceny sądu pozostawił czy materiał zgromadzony w sprawie daje podstawę do rozwiązania podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego (art. 361 ust. 1 Pr.up.).

Kiedyś stanowiło regułę, że ogłoszenie upadłości powoduje rozwiązanie spółki z o.o. i prowadzi do jej wykreślenie z rejestru. W efekcie zmian legislacyjnych wprowadzających liczne wyjątki od tej reguły przez art. 289 § 2 Ksh, ustanie bytu prawnego spółki jako konsekwencja ogłoszenia upadłości spółki z o.o., nie jest już tak oczywista. Wprowadzając przedmiotowe zmiany, ustawodawca kierował się intencją utrzymania bytu prawnego spółki z o.o. i uchylenia skutków ogłoszenia upadłości w tych sytuacjach, w których jego zdaniem, w wyniku pozytywnej realizacji scenariusza restrukturyzacji, dostrzec można szanse na zachowanie substratu majątkowego i kontynuowanie przez spółkę działalności. Wypada jedynie wyrazić nadzieję, iż w takich sytuacjach samym wspólnikom spółki z o.o. nie zabraknie woli współdziałania, bez której żaden substrat majątkowy nie zapewni ani bytu prawnego spółki ani realizacji jej celów.

 

BN