1 stycznia 2016 r. weszło w życie prawo restrukturyzacyjne  (ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne, Dz.U.2015.978) .Nowa ustawa wprowadziła cztery tryby postępowania restrukturyzacyjnego przedsiębiorców: postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne (więcej na ten temat w newsletterze LSW ze stycznia 2016 r.).
 Spośród wszystkich trybów, to właśnie postepowanie sanacyjne wzbudza największe zaciekawienie, zarówno wśród wierzycieli, jak i dłużników, ponieważ dzięki przewidzianym przez ustawodawcę mechanizmom sanacyjnym, postępowanie sanacyjne umożliwia bardzo daleko idącą ingerencję w przedsiębiorstwo dłużnika oraz jego relacje z wierzycielami.
Do najważniejszych mechanizmów sanacyjnych przewidzianych w prawie restrukturyzacyjnym należą: sprzedaż majątku przedsiębiorstwa, restrukturyzacja zatrudnienia oraz możliwość odstąpienia od umowy.
Sprzedaż majątku przedsiębiorstwa
Prawo restrukturyzacyjne wprowadziło możliwość sprzedaży przez zarządcę, za zgodą sędziego-komisarza, niepotrzebnych składników majątku przedsiębiorcy. Rolą sędziego-komisarza jest zatwierdzenie warunków sprzedaży, w tym określenie tak kluczowych elementów, jak cena sprzedaży (ew. widełki w granicach których sprzedaż może się odbyć) lub przedmiot innych świadczeń wzajemnych, tryb sprzedaży, itp.
Taka sprzedaż ma skutki sprzedaży egzekucyjnej, co oznacza m. in., że nabywany składnik majątku z mocy prawa wolny jest od obciążeń publicznoprawnych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, czy praw osób trzecich. Nie jest jednak tak, że sytuacja prawna wierzycieli zabezpieczonych na sprzedawanym składniku majątku ulega pogorszeniu. Zgodnie z przepisami, zarządca sporządza odrębny plan podziału sum uzyskanych ze sprzedaży rzeczy, wierzytelności i praw obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym i hipoteką morską, celem ich odrębnego zaspokojenia z ceny sprzedaży.
Transakcja sprzedaży ze skutkiem sprzedaży egzekucyjnej jest korzystna i bezpieczna dla nabywcy, a jednocześnie umożliwia zarządcy szybkie zamknięcie nierentownych obszarów działalności przedsiębiorcy lub pozbycie się zbędnych składników przedsiębiorstwa. W innych trybach restrukturyzacyjnych sprzedaż składników majątku, nawet jeżeli odbywa się w wykonaniu układu, który przewiduje zaspokojenie wierzycieli przez likwidację majątku dłużnika, nie wywołuje skutków sprzedaży egzekucyjnej.
Restrukturyzacja zatrudnienia
Otwarcie postępowania sanacyjnego ma istotny wpływ na stosunki pracy w restrukturyzowanym przedsiębiorstwie. Zarządcy w postępowaniu sanacyjnym w zakresie praw i obowiązkow pracowniczych przysługują takie same uprawnienia jakie w tym zakresie posiada syndyk w postępowaniu upadłościowym. Oznacza to, że zarządca wstępuje w dotychczasową rolę pracodawcy, jak również uprawniony jest do dokonania redukcji zatrudnienia w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa dłużnika.
Zarządca posiada szerokie uprawnienia w celu przeprowadzenia restrukturyzacji dłużnika. Może m. in.: skrócić okres trzymiesięcznego wypowiedzenia pracownika zatrudnionego w oparciu o umowę na czas nieokreślony do jednego miesiąca (w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia),  wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony bez zawiadamiania na piśmie reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi objętemu ochroną przedemerytalną, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku, wypowiedzieć umowę o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, czy wreszcie rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem pracownicy w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego w myśl art. 177 §4 kodeksu pracy.
W razie otwarcia sanacji nie stosuje się także innych przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę. Należy jednak pamiętać, że zarządca nie może zupełnie arbitralnie redukować zatrudnienia w firmie, a jego uprawnienia nie są nieograniczone. Każdorazowo wypowiedzenie powinno być dokonane w sytuacji, gdy jest ono celowe i niezbędne w celu przeprowadzenia restrukturyzacji. Ochrony przed niesłusznym zwolnieniem w ramach sanacji pracownicy mogą dochodzić przed sądami pracy.
Możliwość odstąpienia od umowy
Za zgodą sędziego-komisarza zarządca w postępowaniu sanacyjnym może odstąpić od umowy wzajemnej zawartej przez dłużnika, jeżeli jest to celowe z punktu widzenia sukcesu restrukturyzacji i zapobieżenia likwidacji przedsiębiorcy. Jeżeli świadczenie kontrahenta jest niepodzielne (zasadniczo rzeczy lub prawa oznaczone co do tożsamości, np. dostawa maszyny o indywidualnie określonych parametrach), zarządca może dokonać odstąpienia od umowy, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego.
W przypadku świadczenia podzielnego kontrahenta (zasadniczo rzeczy oznaczone co do gatunku, np. pieniądze) odstąpienia przez zarządcę może nastąpić w zakresie, w jakim świadczenie drugiej strony miało zostać wykonane już po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego (np. co do pozostałej części umowy przewidującej świadczenie pieniężne kontrahenta na rzecz dłużnika, w zamian za inne świadczenie dłużnika).
Uprawnienia do odstąpienia od umowy nie ma ani dłużnik, ani żaden inny organ w pozostałych postępowaniach restrukturyzacyjnych. Dlatego też możliwość wyswobodzenia się od kłopotliwych kontaktów może być niezwykle kusząca dla wielu firm. Niemniej zarządca, podobnie jak przy redukcji zatrudnienia, nie może odstępować od umów dłużnika zupełnie arbitralnie, mimo że decyzję w tym zakresie podejmuje samodzielnie. Decydując o ewentualnej zgodzie na odstąpienie od umowy, sędzia-komisarz bierze pod uwagę także ważny interes drugiej strony umowy – kontrahenta dłużnika, któremu przysługuje zażalenie na postanowienie sędziego-komisarza w tym zakresie. Kontrahentowi dłużnika dano istotne uprawnienie do obrony przed niepewnością co do dalszego bytu kontraktu zawartego z dłużnikiem będącym w sanacji. Druga strona umowy może bowiem zażądać aby zarządca wypowiedział się co do umowy zawartej z dłużnikiem i aby w ciągu dwóch tygodni złożył wniosek o odstąpienie od niej do sędziego-komisarza albo poinformował kontrahenta, że nie zamierza odstępować od danej umowy w ramach sanacji. Brak informacji ze strony zarządcy albo informacja, że nie zamierza on złożyć wniosku, skutkuje utratą prawa do złożenia wniosku o zgodę sędziego-komisarza na odstąpienie od umowy.

Tomasz Pieczyk