Jak ustanowić zarząd sukcesyjny?

Przedsiębiorca jeszcze za swojego życia może powołać zarządcę sukcesyjnego, wskazując określoną osobę do pełnienia tej funkcji. Może też zastrzec, że z chwilą jego śmierci wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym. Należy pamiętać, iż do ustanowienia zarządcy potrzebna jest jego zgoda oraz dokonanie wpisu do CEIDG. Ustanowienie zarządu możliwe jest również w przypadku zawieszenia działalności gospodarczej.

Jeśli jednak przedsiębiorca nie ustanowi za życia zarządcy sukcesyjnego, po jego śmierci mogą dokonać tego wskazane w ustawie osoby, którymi miedzy innymi są:

  • małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku lub
  • ustawowy spadkobierca przedsiębiorcy, który przyjął spadek, lub
  • spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, lub
  • zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Warto dodać, iż powołanie zarządcy sukcesyjnego przez powyżej wskazane osoby wymaga dodatkowo zgody osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100.

Należy pamiętać o ograniczeniu czasowym dotyczącym uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego przez wskazane powyżej osoby. Okres ten to 2 miesiące od śmierci przedsiębiorcy.

Uprawnienia

W okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego lub do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego (jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony) osoby wskazane powyżej mogą ponadto dokonywać czynności koniecznych do zachowania majątku lub możliwości prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku.

Polegają one w szczególności na:

  • zaspokajaniu wymagalnych roszczeń lub przyjmowaniu należności wynikających ze zobowiązań przedsiębiorcy związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej, powstałych przed jego śmiercią;
  • zbywaniu rzeczowych aktywów obrotowych w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

Wspomniane powyżej osoby mogą także dokonywać czynności zwykłego zarządu w zakresie przedmiotu działalności gospodarczej wykonywanej przez przedsiębiorcę przed jego śmiercią, jeżeli ciągłość tej działalności jest konieczna do zachowania jej kontynuacji lub uniknięcia poważnej szkody.

Na czym polega zarząd sukcesyjny?

Zarząd sukcesyjny obejmuje zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku. Zarząd sukcesyjny wygasa m.in. po upływie dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Warto również wskazać, iż zarząd sukcesyjny nie może być przeniesiony. Nie ogranicza to jednak możliwości ustanowienia przez zarządcę sukcesyjnego pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności.

Zarządca sukcesyjny

  • Dokonuje czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku.
  • W przypadku czynności wykraczających poza zakres zwykłego zarządu zarządca sukcesyjny może dokonać takiej czynności po uzyskaniu zgody wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w przypadku braku takiej zgody – za zezwoleniem sądu.
  • Wykonując swoją funkcję, zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, lecz na rachunek właściciela lub właścicieli przedsiębiorstwa, którymi zostają spadkobiercy posiadający prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia, albo małżonek, jeżeli przedsiębiorstwo wchodzi w skład wspólności majątkowej.
  • Co do zasady, nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte na rachunek właściciela (np. spadkobiercy) przedsiębiorstwa w spadku. Natomiast ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonywania obowiązków.
  • W sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”.
  • Funkcja ta może być sprawowana odpłatnie bądź nieodpłatnie. Do wynagrodzenia zarządcy sukcesyjnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu Cywilnego o zleceniu.

Co daje zarząd sukcesyjny?

Niewątpliwie, instytucja zarządu sukcesyjnego ma wiele zalet w porównaniu do dotychczas obwiązujących zasad. Przede wszystkim, pozwala na świadome zaplanowanie sukcesji przedsiębiorstwa. Umożliwia także znaczną poprawę w zapewnieniu ciągłości istnienia i funkcjonowania firmy po śmierci przedsiębiorcy. Ułatwienia powinny być widoczne w takich kwestiach jak:

  • rozliczenia podatkowe – przedsiębiorstwo w spadku będzie podatnikiem VAT uważanym za kontynuującego prowadzenie działalności gospodarczej zmarłego przedsiębiorcy; ponadto  będzie płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłat lub świadczeń na rzecz osób fizycznych; do końca roku podatkowego, w którym zmarł przedsiębiorca, nie zmienią się zasady dotyczące obowiązku podatkowego przedsiębiorstwa w spadku;
  • dziedziczenie decyzji administracyjnych – w tym zezwoleń i koncesji;
  • prawo do dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunkach bankowych przedsiębiorcy.

Podsumowując, nowa ustawa zapewnia pełniejszą ochronę i kontynuację przedsiębiorstwa w przypadku, gdy zarząd zostaje ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy. Wówczas już od chwili śmierci zarządca zajmuje się wykonywaniem (choć tymczasowo i w ograniczonym zakresie) praw i obowiązków zmarłego przedsiębiorcy, co pozytywnie wpływa na operacyjną działalność przedsiębiorstwa.

Ponadto, ustawa wprowadza zmiany do wielu istotnych ustaw z zakresu szeroko pojętego prawa cywilnego, administracyjnego, podatkowego czy prawa pracy.

Autorka: Monika Konwerska-Olczak, ekspert prawa nieruchomości, specjalista zagadnień z obszaru Biznes i rodzina.