Do najczęstszych praktyk stosowanych przez nabywców możemy zaliczyć:

1. Narzucanie wzorów umów bez możliwości negocjowania ich treści

2. Jednostronne zrywanie umów

3. Wymuszanie poziomu cen zakupu

4. Wydłużanie terminów płatności za dostarczone towary

Dodatkowo nabywcy w sklepach wielkopowierzchniowych narzucali: opłaty półkowe (za powierzchnię ekspozycyjną i sprzedażową), opłaty za usługi reklamowe, opłaty za przeprowadzenie akcji okolicznościowej, opłaty za przekazywanie informacji o sprzedaży wyrobów w poszczególnych placówkach handlowych, opłaty z tytułu otwarcia nowej placówki nabywcy, opłaty za brak zwrotów produktów, opłaty logistyczne itp.

Ustawa nie zakazuje przewagi kontraktowej, ale uznaje za niedozwolone jej nieuczciwe wykorzystywanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. Dotyczy bardzo szerokiego kręgu uczestników łańcucha dostaw żywności: 100 tys. handlowców zajmujących się obrotem produktami rolnymi i spożywczymi, 14,6 tys. przetwórców zajmujących się wytwarzaniem produktów rolnych lub spożywczych oraz 850 tys. producentów rolnych.

Prezes UOKiK z własnej inicjatywy może wszcząć postępowanie wobec nieuczciwego nabywcy, kierując się zawiadomieniami od poszkodowanych przedsiębiorców lub na podstawie informacji uzyskanych z rynku. Zawiadomienie, podobnie jak na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie jest wiążące dla prezesa UOKiK i nie musi ono prowadzić do wszczęcia postępowania.

Prezes UOKiK bez wszczynania postępowania, na mocy art. 12 ww. ustawy, może wystąpić do przedsiębiorcy w sprawie przekazania informacji w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową. Przedsiębiorca w wyznaczonym terminie, ale nie krótszym niż 14 dni, może przekazać swoje stanowisko.

Prezes UOKIK w celu wstępnego zbadania sprawy wszczyna postępowanie wyjaśniające służące zebraniu materiału dowodowego. Podobnie jak na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumenta jest to postępowanie w sprawie, prowadzone bez udziału stron, a w jego toku nie są formułowane zarzuty.

Mimo wielu podobieństwo do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej nie nakazuje prezesowi UOKIK np. wyznaczania rynku właściwego lub pozycji zajmowanej przez stronę, co może wpłynąć na szybkość postępowania, choć maksymalny termin na zakończenie postępowania to jednak 5 miesięcy.  

W ramach prowadzonych postępowań (zarówno wyjaśniającego, jak i właściwego) prezes UOKIK może wezwać podmiot do złożenia niezbędnych informacji i dokumentów pod rygorem kary pieniężnej do 50 mln euro.

W celu zgromadzenia dowodów prezes UOKIK może przeprowadzić niezapowiedzianą kontrolę w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności przedsiębiorcy bez konieczności uzyskiwania zgody sądu (wymóg taki jest przewidziany w stosunku do  przeszukania w postępowaniu antymonopolowym). Zarówno kontrolowany, jak i jego pracownicy mają, pod groźbą kary finansowej, obowiązek współpracy z prezesem UOKiK. Kontrolerzy mogą żądać dostępu do wszelkich pomieszczeń, pojazdów, dokumentów, komputerów i innych urządzeń przetwarzających informacje (smartfony, tablety itp.), a także okazywania i wykonywania kopii materiałów związanych ze sprawą.

Właściwe postępowanie może zakończyć się dwoma rodzajami decyzji administracyjnych:

1. Decyzją zobowiązującą. W przypadku zadeklarowania przez stronę postępowania woli zakończenia nieuczciwych praktyk i ewentualnie usunięcia ich skutków.

2.  Decyzję stwierdzającą, że stosowano nieuczciwe praktyki i nakazuje się ich zaniechania (jeśli trwają). Ta decyzja najczęściej wiąże się z nałożeniem kary pieniężnej w wysokości do 3% obrotu danego podmiotu

Postępowania nie można wszcząć po upływie dwóch lat od końca roku, w którym zaprzestano stosowania praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową.

Edyta Niemyska, radca prawny specjalizujący się w prawie konkurencji w Leśnodorski Ślusarek i Prawnicy.